Trong bối cảnh công nghệ phát triển với tốc độ chưa từng có, khoảng cách giữa cha mẹ, thầy cô và thế hệ trẻ ngày càng trở nên rõ nét. Hiểu đúng Gen Z – thế hệ sinh ra cùng Internet và mạng xã hội – đang là mong mỏi chung của nhiều gia đình và nhà trường. Trao đổi với phóng viên Chuyên trang Sinh Viên Việt Nam – Báo Tiền Phong, ông Đỗ Cao Sang, chuyên gia nghiên cứu giáo dục, đã chia sẻ những góc nhìn thẳng thắn về chân dung Gen Z và những điều người lớn thường chưa kịp nhận ra ở thế hệ này.
Khi công nghệ trở thành “bức tường vô hình” trong gia đình
Theo ông Đỗ Cao Sang, sự phát triển của smartphone và mạng xã hội đang làm thay đổi sâu sắc cấu trúc giao tiếp trong gia đình hiện đại. Nếu như trước đây, bữa cơm là không gian đối thoại trực tiếp thì ngày nay, mỗi thành viên lại sống trong “thế giới màn hình” của riêng mình.
Cha mẹ bận rộn với công việc và dòng tin tức không ngừng, trong khi con cái đắm chìm vào game, video ngắn hay mạng xã hội. Dù cùng chung một mái nhà, sự kết nối cảm xúc lại ngày càng mờ nhạt. Khoảng cách không chỉ nằm ở thế hệ, mà còn ở sự khác biệt trong cách tiếp cận và hiểu thế giới số.
Công nghệ, theo ông Sang, không phải là nguyên nhân tiêu cực. Vấn đề nằm ở chỗ người lớn chưa đủ tỉnh táo và kỹ năng để đồng hành, dẫn dắt con trẻ trong không gian số. Khi sự thấu hiểu thiếu vắng, công nghệ vô tình trở thành rào cản giữa các thế hệ.
Chân dung Gen Z: năng động, nhạy cảm và nhiều trăn trở
Là người có nhiều năm làm việc và giảng dạy trong môi trường đại học, ông Đỗ Cao Sang cho rằng Gen Z là thế hệ lớn lên trong sự hòa trộn giữa đời sống thực và không gian mạng. Họ tiếp cận thông tin nhanh, tư duy cởi mở, dễ thích nghi với cái mới và có khả năng kết nối toàn cầu chỉ với một thiết bị di động.
Gen Z đề cao cá tính, bản sắc cá nhân và sức khỏe tinh thần. Họ không ngần ngại bày tỏ quan điểm về các vấn đề xã hội như bình đẳng, môi trường hay tự do cá nhân. Tuy nhiên, chính sự nhạy cảm ấy cũng khiến nhiều bạn trẻ dễ rơi vào trạng thái lo âu, áp lực so sánh khi mạng xã hội liên tục phơi bày những hình mẫu “thành công sớm” hay “cuộc sống hoàn hảo”.
Sinh viên hào hứng tham gia một sự kiện toạ đàm do Báo Tiền Phong tổ chức.
Trong học tập và công việc, Gen Z không còn chấp nhận những khuôn mẫu cứng nhắc. Họ tìm kiếm sự linh hoạt, ý nghĩa và giá trị cá nhân trong những gì mình theo đuổi. Điều này tạo nên một thế hệ sáng tạo, dám thử nghiệm, nhưng cũng dễ mất kiên nhẫn trước những hành trình dài và chậm.
Điều Gen Z thực sự mong muốn: không chỉ là tự do
Theo ông Đỗ Cao Sang, mong muốn được tự do và thấu hiểu là khát vọng quen thuộc của mọi thế hệ trẻ. Tuy nhiên, với Gen Z, câu hỏi lớn hơn nằm ở ý nghĩa tồn tại của bản thân trong một thế giới đang thay đổi quá nhanh.
Khi tri thức trở nên dư thừa, khi máy móc và trí tuệ nhân tạo có thể làm tốt hơn con người ở nhiều lĩnh vực, niềm tin truyền thống về con đường “học giỏi – làm việc chăm chỉ – thành công” không còn đủ sức thuyết phục. Nhiều bạn trẻ băn khoăn về giá trị cá nhân và vai trò của mình trong xã hội tương lai.
Theo vị chuyên gia, thách thức lớn nhất của Gen Z không phải là thiếu cơ hội, mà là thiếu một mục tiêu đủ ý nghĩa để toàn tâm theo đuổi. Sự hoang mang ấy khiến họ cần hơn bao giờ hết sự đồng hành, định hướng và lắng nghe từ người lớn.
Nhà giáo trước Gen Z: từ người dạy kiến thức sang người dẫn đường
Trước những thay đổi trong tâm lý và nhận thức của sinh viên Gen Z, ông Đỗ Cao Sang cho rằng vai trò của người thầy cũng cần được nhìn nhận lại. Giáo viên không còn là “kho tri thức”, càng không thể cạnh tranh với Google hay trí tuệ nhân tạo về thông tin.
Điều Gen Z cần là một người dẫn dắt về tư tưởng, giá trị và ý nghĩa sống. Việc giảng dạy cần chuyển từ truyền đạt kiến thức sang giúp người học trả lời câu hỏi: học để làm gì, sống như thế nào và đóng góp ra sao cho xã hội.
Bên cạnh đó, lớp học cần trở thành không gian đối thoại, nơi sinh viên được tranh luận, đặt câu hỏi và chấp nhận sai lầm. Người thầy, trong vai trò người đồng hành trí tuệ, không áp đặt chân lý mà cùng người học đi tìm câu trả lời.
Quan trọng hơn cả, theo ông Sang, Gen Z rất nhạy cảm với sự giả tạo. Một người thầy sống tử tế, ham học hỏi và có đời sống tinh thần lành mạnh chính là bài học thuyết phục nhất, hơn mọi lời giảng về lý tưởng hay giá trị sống.
Tác giả
