Những ngày cuối tháng 11, Majuro – thủ đô của quần đảo Marshall – bỗng sôi động hơn thường lệ. Các khu chợ đông khách, cửa hàng thực phẩm nhộn nhịp, nhiều gia đình tranh thủ mua sắm và chuẩn bị cho các hoạt động cộng đồng nhân Ngày Phúc âm. Sự thay đổi này đến từ một chính sách chưa từng có tiền lệ: chương trình thu nhập cơ bản phổ quát được triển khai trên phạm vi toàn quốc.
Theo chương trình mới, mọi công dân cư trú tại Marshall đều được nhận khoản hỗ trợ khoảng 200 USD mỗi quý, tương đương 800 USD mỗi năm. Với quy mô dân số khoảng 42.000 người, đây được xem là nỗ lực trực tiếp nhằm giảm áp lực chi phí sinh hoạt trong bối cảnh lạm phát gia tăng và tình trạng người dân rời đảo tìm việc làm ở nước ngoài.
Bộ trưởng Tài chính David Paul cho rằng khoản trợ cấp này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn tạo cảm giác an tâm cho người dân. “Mục tiêu là để mọi người đều có điểm tựa tối thiểu, không ai bị bỏ lại phía sau”, ông nói.
Điểm khiến chương trình của Marshall thu hút sự chú ý quốc tế nằm ở phương thức chi trả. Bên cạnh hình thức chuyển khoản ngân hàng hoặc nhận séc truyền thống, người dân còn có thể lựa chọn nhận tiền qua ví kỹ thuật số ứng dụng công nghệ blockchain – một cách làm hiếm thấy ở cấp độ quốc gia.
Theo bà Anelie Sarana, quản lý tài chính dự án, đội ngũ triển khai đã phải di chuyển bằng xuồng đến các đảo xa để hỗ trợ người dân đăng ký. “Không khí ngoài đường khác hẳn, giống như cả đất nước đang trải qua một cột mốc quan trọng”, bà mô tả.
Giới chuyên gia đánh giá đây là một thử nghiệm táo bạo. Tiến sĩ Phạm Huy, giảng viên cấp cao ngành Tài chính tại Đại học RMIT, nhận định việc sử dụng công nghệ chuỗi khối để phân phối thu nhập cơ bản ở một quốc đảo gồm hàng trăm đảo nhỏ là lựa chọn mang tính đột phá. Theo ông, việc dùng đồng tiền ổn định neo theo USD giúp giảm chi phí vận chuyển tiền mặt và khắc phục khó khăn về địa lý.
Trẻ em chơi bóng trên đường phố Majuro – thủ đô quốc đảo Marshall.
Tuy vậy, thực tế triển khai cho thấy công nghệ vẫn là rào cản. Khoảng 60% người dân lựa chọn nhận tiền qua ngân hàng, phần còn lại ưu tiên séc giấy. Trong giai đoạn đầu, chỉ có hơn chục người đăng ký sử dụng ví điện tử. Nguyên nhân chủ yếu đến từ hạ tầng viễn thông chưa đồng bộ và việc điện thoại thông minh vẫn chưa phổ biến tại nhiều khu vực.
Dù nhận được sự ủng hộ của người dân, chương trình UBI tại Marshall vẫn khiến các tổ chức quốc tế thận trọng. Quỹ Tiền tệ Quốc tế từng đưa ra cảnh báo liên quan đến rủi ro tài chính cũng như cơ chế giám sát và minh bạch trong dài hạn.
Nguồn kinh phí cho chính sách này hiện được trích từ quỹ tín thác trị giá hơn 1,3 tỷ USD – khoản bồi thường của Mỹ cho các cuộc thử nghiệm hạt nhân từng diễn ra tại quần đảo Marshall trong thế kỷ trước. Đây cũng là yếu tố khiến giới quan sát đặt câu hỏi về tính bền vững của chương trình khi nguồn quỹ này cạn dần.
Dẫu còn nhiều tranh luận, việc Marshall trở thành quốc gia đầu tiên phát tiền định kỳ cho toàn dân phục vụ chi tiêu sinh hoạt đã mở ra một thử nghiệm xã hội đặc biệt, thu hút sự quan tâm của thế giới trong bối cảnh nhiều quốc gia đang tìm kiếm các giải pháp ứng phó với bất bình đẳng và chi phí sống leo thang.
Lan Anh
Tác giả
