Mỗi ngày, Ridhwan Danial bắt đầu công việc từ sáng sớm và chỉ dừng lại khi đêm xuống. Suốt 5 năm qua, chàng trai 29 tuổi (Singapore) dành trung bình 16 tiếng ngoài đường, 6 ngày một tuần, để mưu sinh bằng nghề giao hàng.
Thu nhập 6.000–7.000 SGD mỗi tháng từng là mục tiêu của Ridhwan, và với nhiều người, đó vẫn là con số đáng mơ ước. Nhưng chính khoản tiền ấy lại khiến anh rơi vào trạng thái tiến thoái lưỡng nan. Ridhwan gọi nó là “chiếc còng tay vô hình”: đủ hấp dẫn để không thể rời bỏ, nhưng cũng đủ nặng nề để níu chân anh khỏi những lựa chọn nghề nghiệp khác.
Ridhwan từng nộp hồ sơ xin việc văn phòng. Kết quả không mấy khả quan. Bằng cấp cũ không còn phù hợp, trong khi những vị trí chấp nhận được lại đi kèm mức lương thấp hơn đáng kể so với thu nhập hiện tại. “Nếu dừng chạy xe, tôi không đủ tiền đóng học phí đại học ngành quản trị kinh doanh vào năm tới”, anh nói, thừa nhận mình buộc phải coi nghề shipper là giải pháp tạm thời, dù hiểu rõ cái giá dài hạn phải trả.
Sự tự do mang tính đánh đổi
Theo báo cáo mới nhất của Bộ Nhân lực Singapore, đến năm 2025, số lao động nền tảng như shipper hay tài xế công nghệ đã tăng lên hơn 71.000 người. Nhóm lao động này ngày càng trẻ, nhờ rào cản gia nhập thấp và thu nhập được trả nhanh theo tuần.
Song, các nhà nghiên cứu cảnh báo rằng đằng sau sự linh hoạt ấy là một vòng xoáy “kiếm tiền ngắn hạn”. Không giống lao động truyền thống với lộ trình thăng tiến rõ ràng, người làm giao hàng gần như không có nấc thang nghề nghiệp. Việc “tiến lên” thường chỉ là chuyển từ nền tảng này sang nền tảng khác, trong khi kỹ năng và vị thế nghề nghiệp không thay đổi.
Tiến sĩ Li Ding (Đại học Công nghệ Nanyang) cho rằng nhiều người trẻ, đặc biệt là Gen Z, ưu tiên đa dạng hóa nguồn thu hơn là gắn bó lâu dài với một tổ chức. Trong bối cảnh kinh tế khó khăn, khi gần 60% doanh nghiệp Singapore dự kiến tạm ngừng tuyển dụng đến năm 2026, lựa chọn ra đường chạy xe trở thành phương án khả dĩ nhất.
Tính linh hoạt và tự chủ của công việc trên nền tảng kỹ thuật số vẫn là những yếu tố thu hút chính đối với nhiều người lao động trẻ.
Cái giá của việc “chạy mãi”
Vấn đề lớn nhất không nằm ở thu nhập, mà ở sự mai một kỹ năng. Theo chuyên gia xã hội học Mathew Mathews, lao động nền tảng thiếu môi trường rèn luyện các kỹ năng thiết yếu của công việc văn phòng như làm việc nhóm, báo cáo, hay đáp ứng các chỉ số hiệu suất.
“Nhiều nhà tuyển dụng nhìn vào hồ sơ có nhiều năm làm shipper và coi đó là điểm bất lợi, vì cho rằng ứng viên khó hòa nhập văn hóa doanh nghiệp hoặc thiếu tính cạnh tranh”, ông Mathews nhận định.
Với những người có xuất phát điểm thấp, cánh cửa chuyển nghề càng hẹp. Azlyiana Mad Azmi, 29 tuổi, mẹ của ba con nhỏ, chọn giao đồ ăn để linh hoạt thời gian chăm sóc con tự kỷ. Nhưng sau những ca làm việc kéo dài, sự mệt mỏi về thể chất khiến cô không còn đủ năng lượng để học thêm hay tìm hướng đi mới.
Sự linh hoạt và cảm giác tự chủ vẫn là điểm hấp dẫn lớn nhất của công việc này. Tuy nhiên, chính những ưu điểm đó lại khiến nhiều người chấp nhận đánh đổi tương lai dài hạn để giữ lấy sự ổn định trước mắt.
Lối ra không dễ nhưng vẫn tồn tại
Nhận diện được rủi ro, Singapore đã ban hành Luật Lao động Nền tảng 2024, yêu cầu đóng bảo hiểm xã hội cho nhóm lao động này. Các chương trình đào tạo kỹ năng cũng được triển khai, dù số người tham gia còn hạn chế vì lo ngại mất thu nhập khi phải tạm ngưng chạy xe.
Dù vậy, các chuyên gia cho rằng việc chuyển hướng chưa bao giờ là quá muộn. Huang Yiyao, 45 tuổi, là một ví dụ. Ông từng làm shipper toàn thời gian, nhưng tận dụng thời gian nghỉ giữa các cuốc xe để tự học phân tích dữ liệu. Hiện nay, ông đã chuyển sang làm quản lý nhân sự.
“Vấn đề không nằm ở việc nghề shipper tốt hay xấu”, một chuyên gia từ Đại học Quốc gia Singapore nhấn mạnh. “Điều quan trọng là người trẻ phải nhận thức rõ mình đang đánh đổi điều gì. Nếu coi đó là lối thoát dễ dàng mà không chuẩn bị cho bước tiếp theo, họ rất dễ mắc kẹt trong chính lựa chọn của mình”.
Trong ngắn hạn, nghề giao hàng mang lại thu nhập nhanh và sự linh hoạt. Nhưng về dài hạn, nếu không chủ động tích lũy kỹ năng và định hướng tương lai, sự tự do ấy có thể trở thành một vòng xoáy khó thoát ra đối với không ít người trẻ.
Lan Anh
Tác giả
