Trong bối cảnh thị trường lao động biến động mạnh bởi công nghệ và trí tuệ nhân tạo, tấm bằng đại học không còn là “giấy thông hành” đảm bảo việc làm nếu người trẻ thiếu năng lực thực hành. Theo Tiến sĩ Vũ Việt Anh – Trưởng làng Công nghệ Marketing (TechFest Việt Nam), doanh nghiệp ngày nay không trả lương cho quá trình học tập, mà trả lương cho giá trị mà người lao động có thể tạo ra.
Trao đổi với phóng viên Chuyên trang Sinh Viên Việt Nam – Báo Tiền Phong bên lề TechFest 2025, Tiến sĩ Vũ Việt Anh thẳng thắn chỉ ra nghịch lý của nguồn nhân lực Việt Nam: tỷ lệ lao động qua đào tạo cao nhưng vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế của doanh nghiệp. Nguyên nhân, theo ông, nằm ở tư duy học tập nặng về bằng cấp, nhẹ về năng lực thực thi.
Sinh viên bước ra thị trường với tư cách một “sản phẩm”
Nhìn từ góc độ thị trường lao động, Tiến sĩ Vũ Việt Anh cho rằng sinh viên chính là “sản phẩm” của hệ thống đào tạo. Một sản phẩm dù có hình thức bắt mắt, được gắn mác học vấn cao, nhưng không đáp ứng được nhu cầu sử dụng thì khó có chỗ đứng lâu dài.
Ông chỉ rõ, mô hình giáo dục hiện nay vẫn đặt trọng tâm vào kiến thức hàn lâm, trong khi doanh nghiệp cần những người có thái độ làm việc đúng đắn, kỹ năng thực hành và khả năng thích nghi. Theo khung năng lực của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), thứ tự ưu tiên phải là thái độ, kỹ năng, sau đó mới đến kiến thức – điều mà nhiều sinh viên vẫn chưa nhận thức đầy đủ.
“Lỗ hổng lớn nhất hiện nay là chúng ta vẫn duy trì mô hình đào tạo cũ, tập trung quá sâu vào kiến thức, lý thuyết. Trong khi đó, theo khung năng lực của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), thứ tự ưu tiên phải là: Thái độ (Attitude) – Kỹ năng (Skills) – rồi mới đến Kiến thức (Knowledge)”, TS. Vũ Việt Anh chia sẻ.
“Thiếu kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, không chủ động học hỏi hay không chịu được áp lực công việc thì dù sở hữu tấm bằng đẹp đến đâu cũng khó tạo ra giá trị thực”, Tiến sĩ nhấn mạnh.
Bốn nhóm kỹ năng để không bị bỏ lại trong kỷ nguyên số
Trước tốc độ thay đổi nhanh chóng của tri thức, Tiến sĩ Vũ Việt Anh dẫn chứng rằng khoảng một nửa kiến thức sinh viên học trong nhà trường có thể trở nên lỗi thời trước khi tốt nghiệp. Để không bị tụt hậu, sinh viên cần trang bị cho mình những kỹ năng mang tính nền tảng.
Trước hết là khả năng làm chủ bản thân – từ quản lý cảm xúc đến xác định rõ mục tiêu nghề nghiệp. Nếu không biết mình muốn gì và đi về đâu, người trẻ rất dễ rơi vào trạng thái hoang mang giữa “ma trận” thông tin. Tiếp đó là kỹ năng làm chủ tri thức, thể hiện qua tinh thần tự học, chủ động cập nhật kiến thức mới và sử dụng thành thạo các công cụ công nghệ, đặc biệt trong bối cảnh AI phát triển mạnh mẽ.
Bên cạnh đó, Tiến sĩ cũng cảnh báo về xu hướng né tránh áp lực trong giới trẻ hiện nay. Theo ông, việc thiếu khả năng chịu đựng thử thách sẽ khiến quá trình phát triển chuyên môn bị gián đoạn. Cuối cùng, kỹ năng xây dựng và duy trì các mối quan hệ chất lượng cũng đóng vai trò quan trọng, bởi môi trường và con người xung quanh có ảnh hưởng trực tiếp đến định hướng và cơ hội nghề nghiệp lâu dài.
Tham gia hoạt động ngoại khóa cần có mục tiêu rõ ràng
Đánh giá cao vai trò của các tổ chức Đoàn – Hội và câu lạc bộ sinh viên trong việc kết nối và rèn luyện kỹ năng, Tiến sĩ Vũ Việt Anh cho rằng người trẻ cần tỉnh táo khi lựa chọn môi trường tham gia. Theo ông, sinh viên không nên chạy theo phong trào, mà cần tự đặt câu hỏi: hoạt động đó mang lại giá trị gì cho bản thân?
Một hoạt động ngoại khóa chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp sinh viên phát triển chuyên môn, mở rộng mạng lưới quan hệ tích cực hoặc bổ trợ trực tiếp cho con đường nghề nghiệp. Nếu không, việc tham gia dàn trải có thể khiến sinh viên mất thời gian mà không tích lũy được năng lực thực tế.
Con người là trung tâm của kỷ nguyên vươn mình
Tại hội thảo “Nguồn nhân lực cho kỷ nguyên vươn mình” trong khuôn khổ TechFest 2025, Tiến sĩ Vũ Việt Anh đã phác họa bức tranh nhân lực Việt Nam với nhiều thách thức, đặc biệt là sự thiếu hụt lao động chất lượng cao trong các lĩnh vực công nghệ lõi như AI, bán dẫn hay nông nghiệp công nghệ cao. Theo ông, bài toán nhân lực không thể giải quyết chỉ bằng công nghệ, mà phải bắt đầu từ con người.
Để thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn, ông đề xuất mô hình liên kết “4 nhà + 1”, bao gồm Nhà nước, Nhà trường, Nhà doanh nghiệp, Nhà khoa học và Nhà kết nối. Mục tiêu là đồng bộ hóa đào tạo với nhu cầu thị trường, hạn chế tình trạng “học chay”, đồng thời hướng tới tham vọng đưa Việt Nam trở thành trung tâm xuất khẩu nhân lực số của khu vực trong tương lai.
Tác giả
