“Có hai chuyện mỗi lần về nhà là em thấy… hơi ngại.” Minh nói vậy sau khi hào hứng kể về công việc mới.
Tôi quen Minh từ nhiều năm trước, khi cậu còn là sinh viên nhận học bổng “Tiếp sức đến trường” của một tổ chức tôn giáo. Giờ đây, Minh đã trở thành trợ lý cho lãnh đạo một ngân hàng lớn, nói năng điềm đạm, tác phong chững chạc. Nhưng cứ nhắc đến chuyện về quê mỗi dịp lễ, Tết, cậu lại thở dài.
Không phải vì quãng đường xa, cũng chẳng vì mâm cỗ đông người, mà vì hai câu hỏi quen thuộc đến mức có thể đoán trước: lương tháng bao nhiêu và khi nào lập gia đình. “Vừa ngồi xuống chưa kịp uống nước là cô chú đã hỏi rồi”, Minh cười, nhưng nụ cười có phần gượng gạo.
Cậu hiểu, đó là sự quan tâm. Người hỏi không có ý xấu, thậm chí rất thật lòng. Nhưng khi những câu hỏi ấy lặp đi lặp lại, chúng vô tình biến bữa cơm sum họp thành một cuộc tra vấn đời sống riêng tư. “Em không thiếu thốn, nhưng cũng chưa dư. Có người yêu, nhưng chưa sẵn sàng cưới. Giải thích mãi, em thấy mình giống như đang phải chứng minh rằng mình không sống sai”, Minh chia sẻ.
Câu chuyện của Minh cũng là tâm trạng chung của không ít người trẻ. “Hỏi lương, giục cưới” dần trở thành một dạng nghi thức xã giao mỗi dịp gia đình đoàn tụ. Đằng sau đó là sự khác biệt thế hệ: người lớn xem thu nhập ổn định và hôn nhân sớm là thước đo an toàn; người trẻ lại ưu tiên sự chuẩn bị dài hơi và cảm giác sẵn sàng. Khi thiếu đối thoại, khoảng cách ấy dễ chuyển thành áp lực tinh thần.
Thực tế cho thấy xu hướng kết hôn muộn đang ngày càng rõ nét. Tuổi kết hôn trung bình lần đầu của người Việt đã tăng lên, đặc biệt tại các đô thị lớn. Nguyên nhân không khó để lý giải. Chi phí sinh hoạt leo thang, nhà ở ngày càng xa tầm với, thị trường việc làm khắc nghiệt hơn trước. Một đám cưới, một căn nhà, một đứa trẻ đều gắn với những bài toán tài chính kéo dài nhiều năm. Khi chưa đủ lực để giải những bài toán ấy, sự chần chừ trở thành lựa chọn hợp lý.
Không chỉ có tiền bạc. Nhiều người trẻ lớn lên trong bối cảnh chứng kiến những cuộc hôn nhân đầy mâu thuẫn, đổ vỡ vì áp lực mưu sinh và kỳ vọng gia đình. Điều đó khiến họ thận trọng hơn với hôn nhân. Họ muốn hiểu nhau kỹ hơn, vững vàng hơn trước khi bước vào một cam kết dài lâu. Trong hoàn cảnh ấy, câu hỏi “bao giờ cưới” đôi khi không còn đơn thuần là lời hỏi han, mà trở thành một áp lực vô hình.
Dẫu vậy, cũng cần nhìn nhận nỗi lo của cha mẹ, người thân. Họ hỏi lương vì muốn biết con có tự lo được cho mình. Họ giục cưới vì sợ con cô đơn, sợ tuổi trẻ trôi qua quá nhanh. Với thế hệ từng trải qua thiếu thốn, gia đình và hôn nhân là chỗ dựa bền vững nhất. Sự quan tâm ấy xuất phát từ yêu thương, chỉ là cách thể hiện đôi khi chưa theo kịp nhịp sống hiện đại.
Vậy, khi nào thì nên kết hôn? Không có một con số cố định cho tất cả. Điều quan trọng không nằm ở tuổi, mà ở mức độ sẵn sàng. Sẵn sàng về tài chính để không biến hôn nhân thành gánh nặng; sẵn sàng về cảm xúc để biết chia sẻ và chịu trách nhiệm; sẵn sàng về nhận thức để hiểu rằng hạnh phúc không tự đến chỉ sau một đám cưới. Một cuộc hôn nhân đúng thời điểm có thể là nền tảng vững chắc, còn vội vàng dễ dẫn đến nhiều hệ lụy.
Đối diện với những câu hỏi nhạy cảm ấy, người trẻ cũng cần học cách ứng xử. Né tránh chỉ mang lại sự mệt mỏi lâu dài. Thẳng thắn, nhưng chừng mực, có thể là cách tốt hơn: chia sẻ về kế hoạch, về những gì đang chuẩn bị, về mong muốn ổn định từng bước. Không cần nói chi tiết lương bổng, chỉ cần cho thấy mình có định hướng và trách nhiệm với cuộc sống.
Ở chiều ngược lại, gia đình cũng cần điều chỉnh cách quan tâm. Yêu thương không đồng nghĩa với tạo áp lực. Thay vì hỏi “bao giờ cưới”, có thể hỏi “con có đang hài lòng với cuộc sống hiện tại không?”. Thay vì hỏi “lương bao nhiêu”, có thể hỏi “công việc có khiến con quá áp lực không?”. Những câu hỏi như vậy vẫn giữ được sự gắn kết, nhưng nhẹ nhàng hơn nhiều.
Ở tầm rộng hơn, việc người trẻ ngại cưới, ngại sinh con cũng phản ánh những vấn đề xã hội. Thu nhập chưa theo kịp chi phí sống, thời gian làm việc kéo dài, thiếu nhà ở giá phù hợp và dịch vụ chăm sóc trẻ… khiến hôn nhân trở thành một quyết định đầy rủi ro. Những chính sách về lương đủ sống, phúc lợi gia đình, nhà ở và cân bằng công việc – cuộc sống không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ cá nhân, mà còn tạo nền tảng để người trẻ yên tâm lập gia đình.
Minh bảo, Tết này cậu sẽ không về muộn như mọi năm. Cậu muốn ở nhà nhiều hơn, phụ bố mẹ việc vặt, trò chuyện nhiều hơn. “Em nghĩ, thay vì né, em sẽ nói rõ mình đang đi tới đâu. Không phải để hơn thua, mà để mọi người yên tâm”, Minh nói.
Hỏi lương, giục cưới tự thân không phải điều tiêu cực. Nó chỉ trở nên nặng nề khi thiếu sự lắng nghe từ cả hai phía. Khi người hỏi biết đặt mình vào vị trí người được hỏi, và người trả lời đủ bình tĩnh để chia sẻ, những dịp sum vầy sẽ bớt áp lực, và trở lại đúng nghĩa là thời gian của yêu thương.
Lan Anh
Tác giả
